جشن ها و آیین های مردم گیلان، آیین های نوروزی
جشن ها و آیین های مردم گیلان، آیین های نوروزی نوشته محمد بشرا و طاهر طاهری است. که چهارمین عنوان از مجموعه دانشنامه فرهنگ و تمدن گیلان می باشد. دانشنامه فرهنگ و تمدن گیلان حاصل تحقیقات و پژوهش های جمعی از ز بده ترین ایران شناسان و گیلان شناسان است...
مجموعه پنجاه جلدی «دانشنامه فرهنگ و تمدن گیلان» را نشر فرهنگ ایلیا، با حمایت حوزه هنری و سازمان مدیریت و برنامهریزی استان گیلان چاپ و نشر می نماید
تا کنون بیش از ده جلد از این مجموعه چاپ و نشر یافته است.
در آغاز هر یک از کتابهای این مجموعه، به عنوان درآمد نوشته شده که:
«ایران زمین، پهنه گستردهای است با اقلیمها، فرهنگها و خردهفرهنگهای گوناگون و متنوع. شناخت و معرفی این اقلیمها، نقش بهسزایی در شکلگیری فرهنگ ملی دارد.
دانشنامهی فرهنگ و تمدن گیلان در این قلمرو، با مخاطب قرار دادن جوانان گیلان و ایران زمین، بر آن است تا با معرفی ویژگیهای فرهنگی و طبیعی این بخش از سرزمین ایران، قدمی هرچند کوچک در شناخت فرهنگ بومی و ملی بردارد.
این مجموعه به همت گروهی از فرهیختهترین پژوهشگران دیارمان، و با همراهی و همدلی آنان تدوین شده و با همت سازمان مدیریت و برنامهریزی گیلان، حوزه هنری گیلان و دوستانمان در انتشارات فرهنگ ایلیا به سرانجام رسیده است. تلاش همهی آنان را قدر مینهیم.»
شورای پژوهشی دانشنامه فرهنگ و تمدن گیلان
فرامرز طالبی، مسعود پورهادی، هادی میرزانژاد موحد
آیین نمایشی عروسه گولی
عروسه گولی یک مراسم نمایشی پیشنوروزی است. عروسه گولی به فارسی همان عروس گل است که شاید در اینجا کنایه از طبیعت زیبای بهاری باشد. سال هاست که این آیین نمایشی سراسر شاد به لحاظ توسعه و نفوذ رسانه های جمعی حتی در دورترین آبادی ها هم اجرا نمی شود. زمان برگزاری نمایش عروسه گولی در روستاهای مختلف متفاوت است و به طور تقریبی بین یک هفته تا بیست و پنج روز و گاه حتی نزدیک به یک ماه بود و حدود نیمه دوم اسفند ماه شروع می شود.
گروه نمایش پس از غروب آفتاب از خانه ای به خانه ای می رفتندو در حیاط و فضای باز جلوی خانه، برنامه، خود را اجرا می کردند و در واقع گروه نمایشی سیار و اجرای آن میدانی بود. شخصیت های اصلی این نمایش را 4 نفر تشکیل می دادند که عبارت بودند از پیر بابو یا کوسه، غول، ناز خانم و کاس خانم. افراد گروه بین 5 یا شش تا 14 نفر بودند . در شرق گیلان یکی از نقش ها به نام پیر بابو است ولی در غرب گبلان به جای او نقشی به نام کوسه وجود دارد.
افراد یک گروه بزرگ که در نمایش عروس گولی حضور داشتند عبارت بودند از:
سرخوان
ساز زن
واگیر کونان
کترازنان
غول
پیر بابو
کوسه
ناز خانم
کاس خانم
محافظ عروس
کوله بارکش (کوله وارکش= کیسه کش)
نمایش عروسه گولی در سراسر گیلان به جر تعداد بازیگران و جابجایی بعضی از شخصیت ها و نقش های آنان تفاوت چندانی با هم نداشت و همه این نمایش ها دارای منشا و کارکردهای واحد و یکسانی بودند.
در این آیین نمایشی ناز خانم نقش کلیدی و محوری دارد و خلاصه داستان این نمایش مبارزه غول و پیر بابو یا غول و کوسه برای بدست آوردن عروس یا ناز خانم است. در بعضی اجراها و در برخی دیگر پیر بابو یا کوسه پیروز میدان است گاه نیز مبارزه بدون نتیجه قطعی پایان می یابد.
منبع:گیلان نیوز
******
فرهنگ عامیانهی زیارتگاههای گیلان
م.پ. جکتاجی
نشر فرهنگ ايليا، با حمايت حوزه هنری و سازمان مديريت و برنامهريزی استان گيلان چاپ و نشر مجموعه پنجاه جلدی «دانشنامه فرهنگ و تمدن گيلان» را آغاز نموده است.
در آغاز هر يک از کتابهای اين مجموعه، به عنوان درآمد نوشته شده که:
«ايران زمين، پهنه گستردهای است با اقليمها، فرهنگها و خردهفرهنگهای گوناگون و متنوع. شناخت و معرفی اين اقليمها، نقش بهسزايی در شکلگيری فرهنگ ملی دارد.
دانشنامهی فرهنگ و تمدن گيلان در اين قلمرو، با مخاطب قرار دادن جوانان گيلان و ايران زمين، بر آن است تا با معرفی ويژگیهای فرهنگی و طبيعی اين بخش از سرزمين ايران، قدمی هرچند کوچک در شناخت فرهنگ بومی و ملی بردارد.
اين مجموعه به همت گروهی از فرهيختهترين پژوهشگران ديارمان، و با همراهی و همدلی آنان تدوين شده و ا همت سازمان مديريت و برنامهريزی گيلان، حوزه هنری گيلان و دوستانمان در انتشارات فرهنگ ايليا به سرانجام رسيده است. تلاش همهی آنان را قدر مینهيم.»
شورای پژوهشی دانشنامه فرهنگ و تمدن گيلان
فرامرز طالبی، مسعود پورهادی، هادی ميرزانژاد موحد
منبع :سایت ورگ